31 Μαρτίου 2026
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Έκθεση Ανάλυσης Αναγκών για τα Συστήματα Προστασίας Μαρτύρων Δημοσίου Συμφέροντοςστα Κράτη Μέλη της ΕΕ – Κύρια Συμπεράσματα

​

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρατηρείται ένα σημαντικό χάσμα μεταξύ της υπόσχεσης προστασίας των whistleblowers και των πραγματικών εμπειριών όσων αναφέρουν παρατυπίες. Τα υφιστάμενα δεδομένα αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για μια θεμελιώδη στρατηγική μετατόπιση τόσο στον τρόπο αντίληψης όσο και στην εφαρμογή της προστασίας των whistleblowers, όπως αποκαλύπτει η Έκθεση Ανάλυσης Αναγκών που δημοσιεύθηκε σήμερα από την ομάδα του έργου VoiceGuard.Τα άτομα που αναφέρουν παρατυπίες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αποκάλυψη φαινομένων διαφθοράς και άλλων μορφών παραβατικής συμπεριφοράς που απειλούν το δημόσιο συμφέρον. Μέσω των αποκαλύψεών τους, οι whistleblowers έχουν συμβάλει στη διάσωση ζωών και στη διαφύλαξη δημόσιων πόρων. Ωστόσο, όσοι προβαίνουν σε τέτοιες αποκαλύψεις αντιμετωπίζουν συχνά σημαντικούς προσωπικούς κινδύνους, όπως απώλεια εργασίας, εργασιακή παρενόχληση και αποκλεισμό από μελλοντικές επαγγελματικές ευκαιρίες.Η προστασία των whistleblowers από άδικες συνέπειες, όπως αντίποινα, διακρίσεις ή άλλες δυσμενείς ενέργειες, ενθαρρύνει την αυξημένη αναφορά παρατυπιών. Η προστασία αυτή αυξάνει την πιθανότητα πρόληψης, εντοπισμού και τιμωρίας παραβατικών συμπεριφορών. Συνεπώς, η διασφάλιση των ατόμων που αναφέρουν παρατυπίες αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση της συμμόρφωσης με το δίκαιο.Η έρευνα του έργου VoiceGuard αναδεικνύει πρακτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα κατά την αναφορά παρατυπιών, όπως δυσκολίες στα κανάλια αναφοράς, ανεπαρκή προστατευτικά μέτρα, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υποστήριξης και αναποτελεσματικότητα του νομικού πλαισίου στην πράξη.Τα στοιχεία μας, τα οποία συλλέχθηκαν σε έξι κράτη μέλη της ΕΕ, αναδεικνύουν τρία βασικά μοτίβα συστημικής αποτυχίας:• Πρώτον, τα εσωτερικά κανάλια αναφοράς λειτουργούν συχνά ως προσχηματικός μηχανισμός, δημιουργώντας μια ψευδή εικόνα συμμόρφωσης μέσω διαδικαστικής εχθρότητας. Οι αναφορές καταλήγουν σε ένα «μαύρο κουτί» θεσμικής σιωπής, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη. Αυτή η διαδικαστική εχθρότητα δεν αποτελεί απλώς παθητική αμέλεια, αλλά το πρώτο στάδιο μιας σύνθετης στρατηγικής αντιποίνων.• Δεύτερον, τα αντίποινα σπανίως περιορίζονται σε μια απλή απόλυση· πρόκειται για στοχευμένη στρατηγική επαγγελματικής και ψυχολογικής εξόντωσης. Η αρχική αντίδραση των οργανισμών δεν είναι συχνά η διερεύνηση της αναφοράς, αλλά η απαξίωση του προσώπου που την υπέβαλε, με χρήση τακτικών προσαρμοσμένων στο προφίλ του whistleblower ώστε να μεγιστοποιείται η ευαλωτότητά του.• Τρίτον, το σύστημα προστασίας αποδυναμώνεται από ένα σημαντικό διαρθρωτικό ελάττωμα: βασίζεται σε εκ των υστέρων λύσεις. Οι νομικοί επισημαίνουν μια σοβαρή χρονική αναντιστοιχία μεταξύ της ταχύτητας των αντιποίνων και της βραδύτητας της απονομής δικαιοσύνης. Αυτή η καθυστέρηση καθιστά τις μετέπειτα νομικές νίκες σε μεγάλο βαθμό συμβολικές, καθώς έρχονται όταν η ζημία έχει ήδη επέλθει.Αυτή η συστημική αποτυχία επιφέρει σημαντικό ανθρώπινο κόστος. Ο προσωπικός αντίκτυπος στους whistleblowers αποτυπώνεται σε πρακτικές όπως η κοινωνική απομόνωση, το mobbing και η επαγγελματική «μαύρη λίστα», που καταστρέφουν καριέρες.Τα υφιστάμενα δεδομένα υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για μια θεμελιώδη στρατηγική μεταστροφή στον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής της προστασίας των whistleblowers. Είναι πλέον σαφές ότι το επικρατούν μοντέλο, το οποίο βασίζεται κυρίως σε εκ των υστέρων ένδικα μέσα, έχει αποδειχθεί αναποτελεσματικό.Δεδομένα από μια ιδιαίτερα αποδοτική έννομη τάξη (Λουξεμβούργο) καταδεικνύουν ότι η αποτελεσματική προστασία είναι εφικτή. Η ευρεία αποτυχία που παρατηρείται σήμερα οφείλεται σε τοπικές πολιτισμικές αντιστάσεις και όχι σε εγγενή αδυναμία του κανονιστικού πλαισίου προστασίας των whistleblowers.• Η Έκθεση Ανάλυσης Αναγκών που δημοσιεύθηκε σήμερα από την ομάδα του έργου VoiceGuard είναι διαθέσιμη στον ιστότοπο του έργου: https://voiceguard-project.eu/• Βέλτιστες πρακτικές και συστάσεις πολιτικής ετοιμάζονται από τους ειδικούς του έργου και θα παρουσιαστούν κατά την υλοποίηση του έργου.• Το έργο VoiceGuard αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο δίκτυο υποστήριξης οργανισμών και επαγγελματιών, συμπεριλαμβανομένων νομικών, ψυχολόγων, συμβούλων και φορέων υπεράσπισης, το οποίο θα παρέχει πολυδιάστατη και ολιστική υποστήριξη στους whistleblowers.Το έργο VoiceGuard αποτελεί μια πανευρωπαϊκή δομή υποστήριξης για τους whistleblowers σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και υπερασπίζεται την προστασία τους σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937. Αντιμετωπίζοντας την πρόκληση του κατακερματισμού και των ασυνεπειών στα εθνικά καθεστώτα προστασίας, το έργο VoiceGuard καλύπτει τα υφιστάμενα κενά δημιουργώντας μια πανευρωπαϊκή «ομπρέλα» προστασίας. Το σύστημα υποστήριξης που αναπτύσσεται στο πλαίσιο του έργου θα παρέχει νομικές και πρακτικές υπηρεσίες, όπως γραμμή υποστήριξης (hotline), ασφαλή κανάλια αναφοράς και άλλους χρήσιμους πόρους για τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.Το έργο υλοποιείται από κοινοπραξία που περιλαμβάνει ΜΚΟ και εταιρείες με σχετική εμπειρία στον τομέα: The Baltasar Garzón International Foundation (FIBGAR), Transparency International Romania (TI-RO), Transparency International Bulgaria (TI-BG), MD Brainnovation, Oživení z.s. και NOVEL Group.Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος Citizens, Equality, Rights and Values (CERV).Μάθετε περισσότερα για τους φιλόδοξους στόχους, τις δράσεις και τα αποτελέσματα του έργου VoiceGuard στον ιστότοπο του έργου και ακολουθήστε μας στο Facebook και το LinkedIn.